در بسیاری از صنایع پرخطر، بهویژه صنایع فرآیندی، آمادگی برای مقابله با شرایط اضطراری یک ضرورت حیاتی محسوب میشود. وقوع حوادثی مانند آتشسوزی، انفجار، نشت مواد شیمیایی یا سایر بحرانهای عملیاتی میتواند خسارات جبرانناپذیری برای نیروی انسانی، محیط زیست و سرمایههای سازمانی به همراه داشته باشد. به همین دلیل، سازمانها تلاش میکنند با اجرای مانورهای اضطراری و تمرینهای شبیهسازیشده، سطح آمادگی تیمهای واکنش اضطراری خود را افزایش دهند. با این حال، اثربخشی این مانورها تا حد زیادی به وجود یک سناریوی دقیق، استاندارد و ساختارمند وابسته است.
سناریوی مانور در واقع نقشه راه اجرای تمرینهای مدیریت شرایط اضطراری محسوب میشود. یک سناریوی حرفهای باید بتواند شرایط واقعی بحران را شبیهسازی کند، نقشها و مسئولیتها را مشخص نماید، جریان رویدادها را بهصورت منطقی طراحی کند و امکان ارزیابی عملکرد تیمهای عملیاتی را فراهم سازد. با وجود اهمیت بالای این موضوع، در بسیاری از صنایع کشور هنوز الگوی واحد و پذیرفتهشدهای برای تدوین سناریوهای مدیریت شرایط اضطراری وجود ندارد و همین مسئله میتواند باعث کاهش اثربخشی مانورها و تمرینهای ایمنی شود.
این مطلب رو هم بخون : مدیریت شرایط اضطراری و سیستم فرماندهی حادثه (ICS)؛ از تئوری تا عملیات میدانی
در همین راستا، پژوهشی با هدف ارائه یک الگوی استاندارد برای تدوین سناریوهای مدیریت شرایط اضطراری در صنایع فرآیندی انجام شده است. در این مطالعه، دو مرجع معتبر بینالمللی یعنی استاندارد ISO 22398 در حوزه تمرینهای آمادگی و همچنین چارچوب HSEEP (Homeland Security Exercise and Evaluation Program) مورد بررسی قرار گرفتهاند. بر اساس تحلیل این دو استاندارد، یک الگوی جامع برای سناریونویسی مانورهای اضطراری استخراج شده و اعتبار آن نیز از نظر روایی و پایایی مورد ارزیابی قرار گرفته است.
در ادامه این پژوهش، 61 سناریوی اجرا شده در صنایع فرآیندی کشور جمعآوری و مورد تحلیل قرار گرفت تا میزان انطباق آنها با الگوی پیشنهادی مشخص شود. نتایج نشان داد الگوی ارائهشده شامل 5 مرحله اصلی و 41 بند فرعی است که میتواند به عنوان یک چارچوب ساختاریافته برای طراحی و اجرای مانورهای مدیریت شرایط اضطراری مورد استفاده قرار گیرد. همچنین بررسی سناریوهای موجود نشان داد که در بسیاری از موارد، تنها برخی از بخشهای سناریو مانند آمادهسازی جزئی و اجرای مانور بهطور کامل رعایت شده و سایر مراحل مهم کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند.
یافتههای این پژوهش نشان میدهد که استفاده از یک الگوی استاندارد و جامع برای سناریونویسی میتواند نقش مهمی در افزایش کیفیت مانورهای اضطراری و ارتقای سطح آمادگی سازمانها در مواجهه با بحرانها داشته باشد. همچنین آموزش کارشناسان HSE و افراد مسئول در طراحی سناریوهای مانور درباره این الگو و الزامات آن، میتواند به بهبود فرآیند برنامهریزی، اجرا و ارزیابی تمرینهای اضطراری در صنایع کشور کمک کند.
در این مقاله به بررسی الگوی پیشنهادی برای تدوین سناریوهای مدیریت شرایط اضطراری، مراحل اصلی طراحی سناریو، و میزان انطباق سناریوهای موجود در صنایع فرآیندی کشور با استانداردهای بینالمللی پرداخته میشود؛ موضوعی که میتواند راهنمایی کاربردی برای کارشناسان ایمنی، مدیران HSE و مسئولان مدیریت بحران در سازمانها باشد.
نویسندگان: سجاد فرهادی، ایرج محمدفام، امید کلاتپور.
دوره آفلاین واکنش در شرایط اضطراری (سطح متوسط)
چکیده مقاله:
زمینه و هدف: یکی از عوامل آمادگی سازمان در برابر شرایط اضطراری برگزاری مانورهای تمرینی هستند. جهت برگزاری یک مانور مناسب به داشتن سناریو استاندارد و جامع نیاز است. علیرغم اهمیت این موضوع, در صنایع کشور الگوی پذیرفته شده واحدی برای تدوین این سناریوها وجود ندارد. مطالعه حاضر با هدف ارائه الگویی جهت تدوین سناریوهای مدیریت شرایط اضطراری و بررسی انطباق سناریوهای اجرای شده پیشین در صنایع فرآیندی کشور با الگوی ارائه شده طراحی و اجرا شد.
روش بررسی: مطالعه حاضر به صورت توصیفی- تحلیلی طراحی و اجرا گردید. ابتدا دو استاندارد ISO 22398 و HSEEP بررسی و از این دو یک الگوی واحد استخراج شد. برای افزایش اعتبار الگوی استخراجی پایایی و روایی نیز مورد بررسی قرار گرفت. در مرحله بعد 61 سناریوی تمرین شده در صنایع فرآیندی کشور جمع آوری و میزان انطباق این سناریوها با بندهای مختلف الگوی ارائه شده تعیین گردید.
یافته ها: نتایج حاصل از استخراج الگو از دو استاندارد مورد بررسی نشان داد که الگوی پیشنهادی شامل 5 مرحله اصلی و 41 بند فرعی می باشد. میزان انطباق سناریوهای مورد بررسی با زیربندهای مختلف الگوی پیشنهادی نشان داد در بین سناریوهای مورد بررسی فقط مراحل جزئی آماده سازی سناریو و اجرای مانور به صورت کامل در کلیه سناریوها لحاظ گردیده بود.
نتیجه گیری: نتایج مطالعه حاضر لزوم استفاده از یک الگوی واحد را برای تدوین سناریوهای واکنش در شرایط اضطراری مورد تاکید قرار می دهد. آموزش افراد درگیر در تدوین سناریوهای واکنش در شرایط اضطراری در رابطه با الگوی پیشنهادی و تفهیم بندهای موجود در این الگو می تواند باعث ارتقاء کیفیت فرایند سناریونویسی در صنایع کشور و در نتیجه ایجاد یک برنامه مناسب برای مقابله با این شرایط گردد.
