وقوع بحرانهایی مانند حملات هوایی، یکی از دلهرهآورترین سناریوهایی است که هر انسانی ممکن است با آن روبرو شود. در این شرایط، تفاوت بین مرگ و زندگی، به «اولین دقایق طلایی» پس از حادثه بستگی دارد. قبل از آنکه آژیر آمبولانسها و خودروهای امدادی به گوش برسد، این خود شما هستید که باید نقش یک امدادگر را برای خود و اطرافیانتان ایفا کنید.
ما در همیار HSE به عنوان مرجع تخصصی ایمنی، بهداشت و محیط زیست، در این مقاله به شما آموزش میدهیم که در این دقایق حیاتی، چه اقدامات صحیحی را باید انجام دهید و از چه کارهایی باید به شدت پرهیز کنید.
مفهوم «دقایق طلایی» در مدیریت بحران چیست؟
در علم امداد و نجات، ۱۵ تا ۳۰ دقیقه ابتدایی پس از وقوع یک حادثه مخرب (مانند انفجار، زلزله یا حمله هوایی) را «زمان طلایی» مینامند. در این زمان، سیستمهای شهری دچار اختلال شده و نیروهای امدادی هنوز به محل نرسیدهاند. واکنش صحیح، کنترل خونریزیها و خروج ایمن در این زمان، بیشترین درصد نجات جان افراد را به خود اختصاص میدهد.
حیاتیترین اقدامات در لحظات اولیه پس از حمله هوایی
۱. حفظ خونسردی؛ اولین ابزار بقا
ترس و وحشت، قدرت تصمیمگیری منطقی را از بین میبرد. چند نفس عمیق بکشید. به یاد داشته باشید که استرس شدید باعث افزایش ضربان قلب و مصرف بیشتر اکسیژن میشود که در محیطهای بسته یا زیر آوار بسیار خطرناک است.
۲. ارزیابی سریع محیط (Hazards Assessment)
پیش از هر حرکتی، محیط اطراف خود را بررسی کنید:
- آیا خطر ریزش سقف وجود دارد؟
- آیا بوی گاز به مشام میرسد؟
- آیا شعلههای آتش یا جرقههای برق را میبینید؟
اگر در ساختمان هستید و سازه ناپایدار است، باید با احتیاط کامل به سمت درهای خروجی حرکت کنید.
۳. محافظت از سیستم تنفسی
پس از انفجار، هوا پر از گرد و غبار، ذرات آزبست، شیشه و احتمالا گازهای سمی است. بلافاصله بینی و دهان خود را با یک پارچه (ترجیحاً مرطوب) بپوشانید. تنفس ذرات معلق میتواند آسیبهای جبرانناپذیری به ریهها وارد کند.
۴. خروج ایمن (Evacuation)
- به هیچ وجه از آسانسور استفاده نکنید؛ خطر سقوط کابین یا قطع برق بسیار بالاست.
- از پلهها با احتیاط پایین بروید و در کنار دیوارها حرکت کنید (نه از وسط پلهها).
- هنگام خروج، کیف نجات اضطراری (حاوی آب، چراغ قوه، سوت و جعبه کمکهای اولیه) را همراه ببرید.
اگر زیر آوار گرفتار شدیم چه کنیم؟
یکی از تخصصهای HSE، آموزش رفتار صحیح در زمان محبوس شدن است:
- بیجهت فریاد نزنید: فریاد زدن باعث ورود خاک به ریه و هدر رفتن انرژی میشود. به جای آن، با یک شیء فلزی یا سنگ، به لولهها یا دیوارهای بتنی ضربه بزنید تا سگهای زندهیاب و دستگاههای صوتی امدادگران صدای شما را بشنوند.
- دهان خود را بپوشانید: از پیراهن یا لباس خود به عنوان ماسک استفاده کنید.
- آتش روشن نکنید: استفاده از فندک یا کبریت، هم اکسیژن محدود شما را میسوزاند و هم در صورت نشت گاز، خطر انفجار ثانویه را به همراه دارد.
کمکهای اولیه حیاتی تا پیش از رسیدن اورژانس
اگر خودتان سالم هستید و در محیط امنی قرار دارید، میتوانید به دیگران کمک کنید:
- کنترل خونریزیهای شدید: با استفاده از یک پارچه تمیز، روی محل خونریزی فشار مستقیم وارد کنید. خونریزیهای شریانی در عرض چند دقیقه میتوانند جان مصدوم را بگیرند.
- عدم جابجایی مصدومان خاص: اگر فردی از ارتفاع پرت شده یا زیر آوار مانده است، به هیچ وجه او را جابجا نکنید (مگر اینکه خطر آتشسوزی یا ریزش فوری او را تهدید کند). جابجایی غیراصولی باعث قطع نخاع خواهد شد.
- بررسی راه هوایی: مطمئن شوید که راه تنفسی مصدومان باز است و جسم خارجی در دهان آنها وجود ندارد.
نبایدهای مطلق پس از حملات هوایی (ممنوعیات)
- تجمع در محل حادثه ممنوع: ازدحام شما نه تنها راه را برای ماشینهای آتشنشانی و آمبولانس میبندد، بلکه شما را در معرض خطر حملات ثانویه قرار میدهد.
- اشغال کردن خطوط تلفن ممنوع: شبکههای مخابراتی پس از بحران دچار ترافیک شدید میشوند. فقط برای تماس با شمارههای امدادی (۱۱۵، ۱۲۵، ۱۱۲) از تلفن استفاده کنید. برای اطلاع از حال نزدیکان، از پیامک (SMS) استفاده کنید.
- دست زدن به اشیاء مشکوک ممنوع: به بقایای موشکها، بمبها یا تجهیزات نظامی عمل نکرده تحت هیچ شرایطی نزدیک نشوید.
حادثه هرگز خبر نمیکند، اما آمادگی برای آن، یک انتخاب است. دانستن اقدامات صحیح در دقایق طلایی پس از حملات هوایی، سپر دفاعی شما در برابر حوادث غیرمترقبه است. پیشنهاد میکنیم همواره یک کیف نجات اضطراری (Survival Kit) در منزل یا محل کار خود آماده داشته باشید و مسیرهای خروج اضطراری ساختمان خود را از قبل بررسی کنید.
برای مطالعه مقالات بیشتر در زمینه مدیریت بحران، کمکهای اولیه و اصول ایمنی، با سایت همیار اچ اس ای همراه باشید.
