وقتی زبانههای آتش در محیط کار یا ساختمان مسکونی زبانه میکشند، تنها چند ثانیه طلایی برای جلوگیری از یک فاجعه تمامعیار فرصت دارید. بر اساس استانداردهای NFPA (انجمن ملی حفاظت در برابر آتش)، اصول جانمایی و نصب خاموشکنندههای دستی مستقیماً بر اساس نوع و وزن کپسول آتشنشانی تعیین میشوند. نصب غیراصولی نه تنها در زمان حادثه دسترسی را کند میکند، بلکه میتواند باعث آسیبدیدگی کاربر یا خرابی خود تجهیزات شود. در این مطلب از همیار HSE، به بررسی دقیق الزامات نصب، ارتفاع مجاز، نحوه محاسبه و فواصل استاندارد میپردازیم.
ارتفاع استاندارد نصب کپسول آتشنشانی (الزامات حیاتی NFPA)
ارتفاع نصب کپسولهای دستی ارتباط مستقیمی با وزن آنها و ارگونومی بدن انسان در شرایط اضطراری دارد تا هر شخصی (کوتاه قد و بلند قد) بتواند کپسول را به سرعت از روی دیوار بردارد:
- کپسولهای با وزن کمتر از 18 کیلوگرم: طبق استاندارد NFPA، این خاموشکنندهها باید به گونهای روی دیوار نصب شوند که سر کپسول (شیر خروجی) حداکثر در ارتفاع 1.5 متری از سطح زمین قرار گیرد.
- کپسولهای با وزن بیشتر از 18 کیلوگرم: به دلیل وزن بالا و جلوگیری از آسیبهای جسمی در هنگام برداشتن، ارتفاع استاندارد این نوع کپسولها متفاوت است. این تجهیزات باید به گونهای نصب شوند که سر خاموشکننده حداکثر در ارتفاع 1 متری از سطح زمین قرار گیرد.
آیین نامه پیشگیری و مبارزه با آتش سوزی درکارگاه ها
بهترین مکانها برای جانمایی کپسولها کجاست؟
مکانیابی کپسولها نیازمند رعایت اصول ایمنی و حفاظتی خاصی است:
- محافظت فیزیکی و جوی: کپسولهای آتشنشانی باید در مکانی قرار گیرند که آسیب نبینند. هرگز کپسول را در فضای باز تحت تابش مستقیم نور خورشید، برف و باران قرار ندهید. در صورت لزوم نصب در فضای باز، حتماً از کاورها یا جعبههای محافظ استفاده کنید.
- فاصله از کانون خطر: کپسول را در محلی قرار دهید که به دور از مواد به شدت اشتعالزا و خطرناک باشد. نصب کپسول دقیقاً روی منبع خطر باعث میشود در زمان حریق نتوانید به آن نزدیک شوید.
- دسترسی سریع و بدون مانع: محل مناسب نصب کپسول آتشنشانی، محلی در کنار دربهای ورودی و خروجی است و جایگاه آن باید کاملاً در معرض دید و در دسترس باشد.
- قانون آپارتمانها: اگر در آپارتمان زندگی میکنید، در هر طبقه (در بخش مشاعات) باید حداقل یک کپسول آتشنشانی وجود داشته باشد.
- راهنمای کاربری: همواره دستورالعمل استفاده از کپسول را دقیقاً در کنار آن نصب کنید تا در شرایط استرسزا افراد بتوانند به سرعت روش کار را مرور کنند.
چطور تعداد کپسولهای خود را محاسبه کنیم؟
اولین موردی که باید برای نصب کپسول در ساختمان در نظر بگیرید این است که به چه تعداد از آنها نیاز دارید. برای این کار باید ابتدا وضعیت مواد سوختنی و انواع حریق احتمالی (کلاسهای حریق) محیط خود را بشناسید. به طور کلی، برای محاسبه دقیق تعداد کپسولها باید موارد زیر را ارزیابی کنید:
- تعیین فاکتور خاموشکنندگی کپسولهای آتشنشانی (Rating)
- تعیین ارزش کالاها و دستگاههای موجود در محیط
- تخمین حداکثر سطح احتمالی گسترش حریق در ثانیههای نخست
- تعیین مکان کپسول از نظر میزان خطر حریق و بار اشتعال محیط
- تعیین دانسیته (تراکم) مواد سوختی
- محاسبه دقیق سطح و مساحت کل کارگاه یا ساختمان
کارشناسان HSE پس از بررسی این فاکتورها، با استفاده از فرمولهای استاندارد NFPA (تقسیم مساحت کل بر سطح پوشش مجاز هر کپسول)، تعداد دقیق مورد نیاز را استخراج میکنند.
سطح پوشش و فواصل استاندارد کپسولها از یکدیگر
میزان سطح پوشش کپسول آتشنشانی بر اساس نوع و وزن آن تعیین میشود. به بیان سادهتر، مساحتی که یک کپسول ایمن میکند یا حداکثر فاصله بین آنها، سطح پوشش نامیده میشود. فواصل مجاز پیمایش برای رسیدن به کپسولها به شرح زیر است:
- حریق کلاس A (مواد جامد سوختنی): کپسولهای مخصوص این کلاس باید حداکثر در فاصله 23 متری از یکدیگر (یا محل استقرار افراد) قرار بگیرند.
- حریق کلاس B (مایعات اشتعالزا): به دلیل سرعت بالای گسترش آتش، این کپسولها باید حداکثر در فاصله 15 متری نصب شوند.
- حریق کلاس C (تجهیزات الکتریکی): فاصله استاندارد این کپسولها با توجه به بقیه کپسولهای کلاس A و B قرار گرفته در محل و ارزیابی خطر تجهیزات برقی مشخص میشود.
- حریق کلاس D (فلزات قابل اشتعال): کپسولهای پودر مخصوص این کلاس باید حداکثر در فاصله 23 متری از منبع خطر قرار بگیرند.
نکته طلایی: این استانداردها با توجه به حجم مواد سوختنی موجود در محیط قابل تغییر است. در صورتی که یک کارشناس آتشنشانی با توجه به ارزیابی ریسک محیط، نظر دیگری در خصوص کاهش فاصله کپسولها داشته باشد، نظر او همواره در اولویت است.
دوره سامانه فرماندهی حادثه (ICS)
چکلیست نهایی نصب کپسول آتشنشانی
برای اطمینان از عملکرد صحیح تجهیزات در روز حادثه، رعایت این الزامات تکمیلی در نصب ضروری است:
- زمانی که قصد نصب خاموشکننده بر روی دیوار را دارید، حتماً از بستها و براکتهای مخصوص و مقاوم استفاده کنید.
- کپسول آتشنشانی خود را به طور منظم، سالیانه شارژ و سرویس کنید (بازرسیهای ماهانه ظاهری نیز الزامی است).
- در کنار هر کپسول حتماً دستورالعمل آن را به صورت خوانا قرار دهید.
- در یک ساختمان یا سوله بزرگ، کپسولها را طوری و به صورت یکنواخت پخش کنید که دسترسی به آنها برای همه راحت باشد و نقطه کوری باقی نماند.
