تصور کنید یک قطعه فولادی ۵۰ تنی در ارتفاع ۳۰ متری زمین، تنها توسط چند رشته سیم فولادی معلق مانده است. در عملیات باربرداری (Lifting)، سیم بکسلها نقش شاهرگهای حیاتی جرثقیل را ایفا میکنند. با این حال، این تجهیزات فولادی و قدرتمند نیز عمر مفیدی دارند و در اثر سایش، خستگی فلز و شرایط محیطی دچار فرسودگی میشوند. پاره شدن یک سیم بکسل در حین کار، نه تنها خسارات مالی جبرانناپذیری به تجهیزات پالایشگاهی و کارگاهی وارد میکند، بلکه مستقیماً جان انسانها را میگیرد.
بر اساس آییننامههای وزارت کار و همچنین استانداردهای معتبر بینالمللی نظیر OSHA 1910.184 (سازمان ایمنی و بهداشت شغلی آمریکا) و استانداردهای ASME (انجمن مهندسان مکانیک آمریکا)، بازرسی دورهای سیم بکسلها یک الزام تخطیناپذیر است.
در این مطلب از همیار HSE، با رویکردی کاملاً مهندسی و دقیق، به بررسی معیارهای ریجکت (Reject) و از رده خارج کردن انواع سیم بکسلهای متحرک جرثقیل و اسلینگهای باربندی میپردازیم.
خط قرمزهای ظاهری؛ چه زمانی سیم بکسل فوراً مردود است؟
پیش از ورود به شمارش مفتولهای شکسته، باید بدانیم که برخی آسیبهای فیزیکی و شیمیایی به محض رویت، حکم مرگ سیم بکسل را امضا میکنند. چه در سیم بکسلهای متحرک جرثقیل و چه در اسلینگها، در صورت مشاهده موارد زیر، سیم بکسل فوراً از رده خارج میشود:
- لانه کبوتری شدن (Bird Caging): باز شدن رشتهها و فاصله گرفتن آنها از مغزی که ساختار یکپارچه طناب را از بین میبرد.
- خوردگی شیمیایی: هرگونه تماس با اسیدها و بازهای قوی که بافت فولاد را میخورد.
- آسیب حرارتی: سوختگی، تغییر رنگ ناشی از حرارت بالا یا پاشش جرقههای جوشکاری.
- بیرونزدگی مغزی (Core Protrusion): خروج هسته مرکزی سیم بکسل از میان رشتهها (استرندها).
- تغییر شکل فیزیکی شدید: وجود گره (Kink)، لهیدگی شدید یا خمیدگیهایی که قابل اصلاح نیستند.
معیارهای تعویض سیم بکسلهای جرثقیل (Hoist Ropes)
در این بخش، منظور ما سیم بکسلهایی است که مستقیماً روی درام جرثقیل پیچیده شده و از پولیها عبور میکنند. مرجع اصلی این بخش، استاندارد ASME B30.5 میباشد.
۱. سیم بکسلهای نتاب (Rotation-Resistant Ropes)
سیم بکسلهای نتاب، به دلیل ساختار بافت خاص خود که از چرخش بار جلوگیری میکند، بیشترین کاربرد را به عنوان سیم بکسل متحرک (Hoist) در تاورکرینها و جرثقیلهای موبایل دارند. حساسیت این سیم بکسلها بسیار بالاست. در شرایط زیر سیم بکسل نتاب باید تعویض شود:
- اگر 222 عدد مفتول (Wire) شکسته در طولی برابر با 6×d6 \times d6×d (یعنی 666 برابر قطر سیم بکسل) وجود داشته باشد.
- اگر 444 عدد مفتول شکسته در طولی برابر با 30×d30 \times d30×d (303030 برابر قطر سیم بکسل) مشاهده شود.
- کاهش قطر: اگر در اثر سایش یا کشیدگی، 5%5\%5% از قطر اسمی سیم بکسل کم شده باشد، بلافاصله از رده خارج میشود.
۲. سیم بکسلهای متحرک معمولی (غیرنتاب)
برای سیم بکسلهای متحرکی که ساختار نتاب ندارند، قانون کمی متفاوت است:
- وجود 333 وایر (مفتول) شکسته در یک گام استرند (Strand Lay).
- یا وجود 666 وایر شکسته در یک گام سیم بکسل (Rope Lay).
۳. سیم بکسلهای ثابت (Standing Ropes)
سیم بکسلهای ثابت، مانند کابلهای نگهدارنده بوم (Boom Pendants) که روی پولیها حرکت نمیکنند و تحت کشش ثابت هستند، تحت شرایط زیر ریجکت میشوند:
- وجود 333 یا بیشتر مفتول شکسته در یک گام سیم بکسل.
- نکته حیاتی اتصالات: وجود 222 یا بیشتر مفتول شکسته در انتهاها (یعنی دقیقاً در محل تلاقی و اتصال سیم بکسل با سوکت یا بست). پارگی در این نواحی نشاندهنده خستگی شدید در نقطه اتصال است.
تفاوت مهم: معیارهای از رده خارج کردن سیم بکسل اسلینگ (بستن بار)
توجه بسیار مهم: استانداردهایی که در بالا ذکر شد، مربوط به سیم بکسلهای اصلی بالابر (قلاب) جرثقیل بود. اما وقتی صحبت از اسلینگها (Slings) یا همان سیم بکسلهای مخصوص بستن بار (Rigging) میشود، قوانین تغییر میکند. مرجع ارزیابی اسلینگها، استاندارد ASME B30.9 و الزامات OSHA 1910.184 است.
تعداد مفتولهای مجاز شکسته در اسلینگها، بسته به نوع بافت آنها به شرح زیر است:
۱. اسلینگهای بافت رشتهای (Strand Lay Sling)
این رایجترین نوع اسلینگ است که در آن تعدادی استرند (رشته) به دور یک مغزی پیچیده شده و سیم بکسل واحد را تشکیل میدهند.
- معیار ریجکت: وجود 101010 وایر شکسته در یک گام سیم بکسل (Rope Lay) یا وجود 555 وایر شکسته در یک گامِ یک استرند (Strand Lay).
۲. اسلینگهای کابل بافت (Cable Lay Sling)
در این ساختار، به جای استرندهای ساده، چند رشته سیم بکسل مستقل به دور یک مغزی پیچیده شده و یک سیم بکسل قطورتر را ایجاد میکنند (انعطافپذیری بالایی دارند).
- معیار ریجکت: وجود 202020 وایر شکسته در یک گام سیم بکسل.
۳. اسلینگهای گیسبافت با کمتر از ۸ رشته (Less than 8-part braided sling)
در این نوع، معمولاً 666 رشته سیم بکسل مستقل به صورت شبکهای (گیسبافت) به هم بافته میشوند تا یک اسلینگ واحد تشکیل شود.
- معیار ریجکت: وجود 202020 مفتول شکسته در یک گام از سیم بکسل بافته شده (Braid Lay).
۴. اسلینگهای گیسبافت ۸ رشتهای و بیشتر (8-part braided and more)
اسلینگهای بسیار منعطف و قدرتمندی که از بافته شدن 888 (یا بیشتر) سیم بکسل مستقل به وجود میآیند.
- معیار ریجکت: وجود 404040 مفتول شکسته در یک گام از سیم بکسل گیسبافت شده.
دوره ایمنی باربرداری و لیفتینگ رو به صورت آفلاین ببین
بازرسی تجهیزات باربرداری، نیازمند چشمی تیزبین، دانشی مهندسی و تسلط کامل بر قوانین و مقررات ایمنی است. به یاد داشته باشید که استانداردهای ASME و آییننامههای حفاظت فنی وزارت کار، حداقل الزامات را مشخص میکنند. در بسیاری از صنایع حساس مانند پتروشیمیها، سختگیریها حتی از این اعداد نیز بیشتر است.
برای آموزشهای تخصصیتر در زمینه ایمنی جرثقیلها (Lifting Safety) و دورههای دیگر همواره میتوانید روی مقالات و منابع علمی سایت همیار اچ اس ای حساب کنید. ایمنی، اتفاقی نیست؛ نتیجه بازرسیهای دقیق و علمی است.
